สามพันโบก

05

05 text head

สามพันโบก

            ธนาคารแห่งกุมภลักษณ์  แก่งหินใหญ่คล้ายภูเขากลางน้ำโขง  ความสวยงามวิจิตรของหินที่ถูกกระแสน้ำกัดเซาะจนเว้าแหว่งมองเห็นเป็นภาพศิลปะตามฉายา “แกรนแคนยอนเมืองไทย” สามพันโบก บางโบกกลมคล้ายหม้อ  บางโบกปากแคบคล้ายแจกัน โบกรูปหัวใจ โบกมิกกี้เม้าส์ หรือโบกอื่นๆ แล้วแต่จะจินตนาการไม่ซ้ำแบบใครเพราะมีให้เลือกมากกว่าสามพันแอ่ง  อีกทั้งโบกใหญ่เป็นสระมรกตสีเขียวที่กักเก็บน้ำไว้ยามน้ำขึ้นเพื่อให้ได้กลับมาแหวกว่ายอีกครั้งยามน้ำลด

Sam Phan Boke

          ”Sam Phan Boke” lively exhibits a geological fascination six months a year in the Mekong River. Visitors would enjoy travelling through the fascinating capital of the potholes. There are several times much more potholes than the “Three Thousand Bowls” as it is called.

05 002

ที่ตั้งทางภูมิศาสตร์และการเดินทาง :

            สามพันโบก เป็นหลุมหรือแอ่งน้ำขนาดเล็กจำนวนมากที่พบตามแก่งหินลำน้ำโขงอยู่ที่บ้านโป่งเป้า ตำบลเหล่างาม อำเภอโพธิ์ไทร จังหวัดอุบลราชธานี  แก่งหินขนาดใหญ่ตามลำน้ำโขงนี้ปรากฏให้เห็นเฉพาะในช่วงฤดูแล้งที่น้ำแห้งขอด (ประมาณเดือนธันวาคม - เมษายนของทุกปี) ซึ่งหลังจากนั้นจะมีน้ำหลากมาท่วม หลุมหรือแอ่งน้ำเหล่านั้นจมหายไปอยู่ใต้แม่น้ำ สำหรับชื่อสามพันโบก มาจากคำว่า “โบก” เป็นภาษาลาว แปลว่า “แอ่ง” และเนื่องจากบนแก่งหินมีแอ่งน้ำขนาดเล็กใหญ่จำนวนมากกว่าสามพันแอ่ง จึงเรียกว่า "สามพันโบก" การเดินทางจากจังหวัดอุบลราชธานี ให้เดินทางตามทางหลวงหมายเลข 2050 (อุบลราชธานี - ตระการพืชผล - เขมราช) แยกเข้าทางหลวงหมายเลข 2337 ที่บ้านห้วยบาง อำเภอโพธิ์ไทร ถึงบ้านสองคอน สุดทางที่หาดสลึง แม่น้ำโขง ซึ่งเป็นจุดลงเรือล่องน้ำโขงเพื่อเข้าถึงสามพันโบกหรือจากบ้านสองคอนสามารถเดินทางต่อไปตามทางหลวงหมายเลข 2112 (เขมราช - โขงเจียม) ต่อไปยังบ้านห้วยม่วงเพื่อเข้าถึงสามพันโบกโดยตรงก็ได้

05 010

Location : Sam Phan Boke is located in the Mekong River at Amphoe Pho Sai, Changwat Ubon Ratchathani. The Sam Phan Boke geological site is about 118 km northeast of the province, reaching by using highway No. 2050 to Amphoe Pho Sai for about 80 km and turn right to road No. 2337 for around 30 km to Ban Song Khon. From Ban Song Khon, there are 2 alternatives to approach Sam Phan Boke. Visitors can turn right to road No. 2112 for about 8 km or travel further by boat at Had Salueng along the Mekong River to the geosite.

05 003

ธรณีวิทยา : บริเวณสามพันโบกและใกล้เคียงเป็นส่วนหนึ่งของ “หมวดหินภูพาน (Phu Phan Formation) กลุ่มหินโคราช (Khorat Group)” ประกอบด้วยหินทรายและหินทรายเนื้อกรวด สีเทาอ่อนและสีขาว ชั้นหนา05 03เกิดจากการสะสมตัวของตะกอนทางน้ำ เมื่อ 110 ล้านปี ผ่านมาการวางตัวของชั้นหินบริเวณนี้ อยู่ในแนวระนาบเอียงเทไม่เกิน 10 องศา ส่งผลให้เกิดลักษณะผาหินที่มีความสูงต่ำค่อนข้างสม่ำเสมอตามลำน้ำโขง บริเวณที่เป็นลานหินมักพบลวดลายของชั้นเฉียงระดับ ซึ่งแสดงทิศทางการไหลของกระแสน้ำโบราณและมักพบเม็ดกรวดขนาดเล็กสีต่างๆ ฝังตัวอยู่ในเนื้อหินทรายอยู่ทั่วไป ตามพื้นผิวหน้าของลานหินพบว่าเต็มไปด้วย “กุมภลักษณ์” หรือ “หลุมปากหม้อ” (Pot hole) ซึ่งเกิดจากกระบวนการกัดเซาะและขัดสีลานหินโดยก้อนกรวดและทรายที่พัดพามากับแม่น้ำโขงในฤดูน้ำหลาก  
     สามพันโบกแต่เดิมเป็นชั้นทรายที่สะสมตัวเป็นชั้นหนาตามท้องน้ำโบราณในช่วง 110 ล้านปีผ่านมา ต่อมาเมื่อประมาณ 55-30 ล้านปี ได้เกิดการเปลี่ยนแปลงของเปลือกโลก ทำให้แผ่นดินอีสานซึ่งแต่เดิมเป็นที่ราบกว้างใหญ่ได้ยกตัวขึ้นเป็นที่ราบสูงโคราชและเกิดการคดโค้งของชั้นหินโดยทั่วไป จากนั้นได้เกิดรอยแยกขนาดใหญ่ทำให้เกิดแม่น้ำโขงในปัจจุบันไหลผ่านพื้นที่สามพันโบก และด้วยปัจจัยทางภูมิประเทศที่เหมาะสมนั่นคือแนวชั้นหินบางส่วนได้ขวางทางน้ำทำให้เกิดลักษณะของน้ำวนโดยทั่วไป  ดังนั้นเมื่อถึงฤดูน้ำหลากแม่น้ำโขงที่มีพลังที่รุนแรงได้พาเอาเม็ดกรวดหรือก้อนหินขนาดใหญ่มาด้วย เม็ดกรวดทรายดังกล่าวได้ถูกบังคับโดยทิศทางของแม่น้ำโขงให้มาหมุนวนซ้ำๆ อยู่ในแอ่งเล็กๆ จำนวนมากบนผิวหน้าของแก่งหิน นานหลายฤดูกาลเข้าการขัดสีดังกล่าวก็ทำให้แอ่งเดิมขยายและลึกเว้าจนเป็นรูปโบก ดังที่เห็นในปัจจุบันสามพันโบกยังพบลักษณะคล้ายสะพานหินธรรมชาติที่เกิดจากการกัดเซาะหินบางส่วนโดยทางน้ำจนเกิดโพรงโดยที่หินส่วนที่เหลืออยู่เหนือโพรงมีลักษณะโค้งคล้ายสะพานที่สวยงาม

05 004

Geology :  Sam Phan Boke and its vicinity are parts of the Phu Phan sedimentary rock formation of the Khorat Group. The rock formation comprises thick beds of white and pale grey sandstones and conglomeratic sandstones deposited in a fluvial system about 110 million years ago. The rocky banks of the Mekong River in this area have a generally uniform height, due to the very gentle inclination of the Phu Phan Formation. Cross beddings indicatingthe directions of the paleo-channels are always found on the sections of sandstone beds, while various sizes of potholes abundantly spread across the bottom of the Mekong River.
               Mekong River at Sam Phan Boke has developed along the weak zones and low resistant beds of the folded sequence of Phu Phan formation. The crooked flow of the Mekong River, due to the obstruction of high resistant beds, caused turbulent flow and whirlpools
which have created millions of potholes at Sam Phan Boke. Furthermore, the power of the Mekong River has also carved a spectacular natural bridge from a high resistant bed. Potholes are holes in the rock beds with a pot shaped which caused by abrasions of gravels and sand grains powered by the flow of Mekong River during flooding period of the year. Potholes developed from small shallow scars on the bottom of the river which have been annually enlarged by the whirlpool motion of the coarse grained sediments trapped inside. At a particular depth the vertical abrasion is terminated while the horizontal one is very operative, the pot shaped is then developed. Potholes are randomly developed, therefore many superpositions of potholes are generally found in various styles.

05 005

จุดเด่นของแหล่ง :  สามพันโบกเป็นแหล่งธรณีวิทยาที่สามารถเข้าชมได้เพียงฤดูแล้งของทุกปีเท่านั้น เนื่องจากในฤดูน้ำหลาก น้ำในแม่น้ำโขงจะท่วมพื้นที่ดังกล่าวให้จมหายไปโดยจุดเด่นของพื้นที่ ได้แก่ ลักษณะของแก่งหินขนาดใหญ่คล้ายภูเขากลางลำน้ำโขง ที่มีความสลับซับซ้อนเป็นชั้นๆ มีความสวยงามวิจิตรของแก่งหินที่ถูกกระแสน้ำกัดเซาะจนเว้าแหว่งมองเห็นเป็นภาพศิลปะตามหน้าผาหินมากมาย  จนได้ฉายาว่า “แกรนแคนยอน เมืองไทย”  จุดเด่นอีกด้านของสามพันโบก ก็คือที่มาของชื่อ สามพันโบก นั่นก็คือ บริเวณนี้มีแอ่งหรือหลุมขนาดเล็กใหญ่มากมายกว่าสามพันแอ่งตามแก่งหิน  มีรูปร่างแตกต่างกันออกไปแล้วแต่จินตนาการ แอ่งหรือหลุมมากมายเช่นนี้เป็นความงามที่แฝงไว้ด้วยความน่าอัศจรรย์ใจต่อการสรรสร้างของธรรมชาติผ่านกาลเวลาอันยาวนานที่มนุษย์มิอาจกระทำตามได้

05 006

05 008

The Highlight : Tourists are only welcome to Sam Phan Boke during the dry season, around December to May, for the fantastic natural sculpture open gallery. The rest of the year is the time for the Mekong River to generate new potholes and prepare new arrangements of the existing potholes for the coming dry season exhibition. “Sam Phan Boke” means three thousand bowls, however, it is only a name, as there are countless number of potholes in Sam Phan Boke. Additionally, combinations of neighboring potholes by the simultaneously
enlargement of everyone are commonly found. This brings about plenty of arrangements which visitors can endlessly imagine, e.g. the Mickey Mouse, the Universe, a jar, number 8, etc. Moreover, the fantastic natural bridge is also a very famous selfie location for youngsters.

การอนุรักษ์ : สามพันโบกเป็นแก่งหินที่มีความโดดเด่น ทั้งอาณาบริเวณที่กว้างขวางความงามทางภูมิประเทศที่สลับซับซ้อนตัดกับแนวเส้นน้ำโขง โดยเฉพาะเมื่อยามต้องแสงอาทิตย์รุ่งอรุณและยามอัสดง อีกทั้งหลุมปากหม้อหรือโบกที่ธรรมชาติได้สร้างสรรค์ศิลปะรูปร่างต่างๆ มากมายหลายพันรูปที่ให้โอกาสเยี่ยมชมได้เพียงหกเดือนและจำเป็นต้องให้ธรรมชาติกลับไปขีดเขียนใหม่ จึงนับว่าพื้นที่สามพันโบกนี้มีความน่าอัศจรรย์ใจและหาชมได้ยากยิ่ง นอกจากนี้ยังอุดมไปด้วย องค์ความรู้ทางด้านประวัติศาสตร์ของชั้นหินซึ่งเก็บซ่อนเหตุการณ์ทางธรณีวิทยา ทิศทางการไหลของแม่น้ำโบราณรวมไปถึงการกำเนิดแอ่งน้ำเล็กๆ จำนวนมากเหล่านี้ สามพันโบกจึงเพียบพร้อมไปด้วยคุณค่าที่ควรต้องอนุรักษ์ไว้ตลอดไป

The exhibition of Sam Phan Boke leads the visitors to the boundless imaginations comparable to what they have ever encountered in their lives. Moreover, the substantial records within the Phu Phan Formation would lead visitors back to the far past when these sedimentary units have been formed, uplifted, fractured and carved. Recently, the carving process has not yet over, it continuously proceeds to create more wonderful geosites for us, so let’s save Sam Phan Boke for everyone.

05 007 

บทสรุปองค์ความรู้สำหรับผู้นำชมแหล่งธรณีวิทยาสามพันโบก

ลักษณะเด่น :  เป็นกุมภลักษณ์ (pothole) หรือหลุมรูปหม้อหลากหลายขนาดกระจายทั่วทั้งบริเวณลานหินริมแม่น้ำโขงหลุมขนาดใหญ่ที่สุดเรียกว่า "สระมรกต" และยังพบถ้ำใต้น้ำที่เรียกว่า "ถ้ำพญานาค" นกจากนั้นยังพบหลุมที่มีรูปต่างๆ อีกจำนวนมากแล้วแต่จินตนาการ สามพันโบกสามารถท่องเที่ยวในช่วงที่มีน้ำ ในแม่น้ำโขงมีระดับต่ำหน้าแล้ง ระหว่างเดือนธันวาคม - พฤษภาคม ของทุกปี

05 0105 02

Highlight : Three re countless of potholes or bowls with different sizes dispersed along Mekong river bank and exhibitfantastic natural sculpture open-ari gallery. Water contains in the largest bowl appeared as emerald color so the bowl is named "emerald basin" while underground cave was named "great naga". The site can be visited annually during dry season between Decenber to May.

05 009

ธรณีวิทยา :  สามพันโบกเกิดอยู่ในหมวดหินภูพาน จากอิทธิพลของทางน้ำบนพื้นทวีป อายุ 110 ล้านปีประกอบด้วยหินทราย - หินกรวดมน สีขาว - เทาอ่อน แม่น้ำโขงไหลคดเคี้ยวตวัดไปมา ทำให้น้ำไหลเชี่ยวและไหลเป็นวังน้ำวน เกิดกุมภลักษณ์มากมายและสะพานโค้งธรรมชาติขนาดใหญ่ โบกหรือกุมภลักษณ์ เกิดจากกระแสน้ำพัดพาเอากรวดทรายมาหมุนวนกัดกร่อนบนผิวหน้าชั้นหิน จนเกิดลักษณะเป็นแอ่งโค้งเว้า บางแอ่งถูกกัดกร่อนเป็นรูปทรงต่างๆ แลดูคล้ายรูปหัวใจ รูปมิกกี้เมาส์ มีขนาดตั้งแต่เล็กๆ ไม่กี่เซนติเมตร จนถึงขนาดใหญ่เท่าสระว่ายน้ำจำนวนมากมาย ทำให้สถานที่แห่งนี้ถูกขนานนามว่า สามพันโบก นอกจากนี้ สามพันโบกยังเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ปลาน้ำจืดที่สำคัญของแม่น้ำโขงอีกด้วย

Geology : Sam Phan Bok situates in the Phu Phan Formation aged 110 million years of thick beds of white and pale grey sandstones and conglomerates deposited interrestrial fluvial system. Crooked flow of the Mekong River caused turbulent flow and whirlpools which have created thousands of potholes and spectacular natural bridge. Bok or Potholes are formed by water erosion. Gravels and sands carried by the river are swirled around on the river bed forming the gorgeous shape hole, some look like heart shape and MickeyMouse. They vary in size from a few centimetres to a swimming pool size. Considering thousandsof potholes found in this place, people named it 'Samphanbok' which means 3,000 potholes. Moreover